1.Dede Korkut Hikayeleri (İlköğretim İçin Uyarlama)
2.Mevlana’nın Mesnevisinden Seçme Hikayeler (İlköğretim Çocukları İçin Seçme…)
3.Karagöz ile Hacivat (İlköğretim İçin Seçme Hikayeler)
4.Vatan Yahut Silistre (Namık Kemal)
5.Ömer’in Çocukluğu (Muallim Naci)
6.Gulyabani (Hüseyin Rahmi Gürpınar)
7.Şermin (Tevfik Fikret)
8.Altın Işık (Ziya Gökalp)
9.Yalnız Efe (Ömer Seyrettin)
10. Çocuk Şiirleri (İbrahim Alaaddin Gövsa)
11. Hep O Şarkı (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
12. Peri Kızı ile Çoban Hikayesi (Orhan Seyfi Orhon)
13. Uluç Reis (Halikarnas Balıkçısı-Cevat Şakir Kabaağaçlı)
14. Damla Damla (Ruşen Eşref Ünaydın)
15. Bağrıyanık Ömer (Mahmut Yesari)
16. Domaniç Dağlarının Yolcusu (Şukufe Nihai)
17. Evvel Zaman İçinde (Eflatun Cem Güney)
18. Cumhuriyet Öncesi Yazarlardan Çocuklara Hikayeler (Mehmet Seyda)
19. Gururlu Peri (Mehmet Seyda)
20. Akın (Faruk Nafiz Çamlıbel)
21.Havaya Uçan At (Peyami Safa)
22.Benim Küçük Dostlarım (Halide Nusret Zorlutuna)
23.Sevdalı Bulut (Nazım Hikmet)
24.Kuklacı (Kemalettin Tuğcu)
25.Yer Altında Bir Şehir (Kemalettin Tuğcu)
26.Arif Nihat Asya’dan Seçme Şiirler (Arif Nihat Asya)
27.Sait Faik Abasıyanık’tan Seçme Hikayeler
28.Koçyiğit Köroğlu (Ahmet Kutsi Tecer)
29.Az Gittik Uz Gittik (Pertev Naili Boratav)
30.Aritmetik İyi Kuşlar Pekiyi (Cemal Süreya)
31.Çocuklara Şiirler (Vehbi Cem Aşkun)
32.87 Oğuz (Rakım Çalapala)
33.Yonca Kız (Kemal Bilbaşar)
34.Bitmeyen Gece (Mithat Enç)
35.Halime Kaptan (Rıfat Ilgaz)
36.Gümüş Kanat (Cahit Uçuk)
37.Vatan Toprağı (Mükerrem Kamil Su)
38.Barbaros Hayrettin Geliyor (Feridun Fazıl Tülbentçi)
39.Eşref Saati (Şevket Rado)
40.Nasreddin Hoca Hikayeleri (Orhan Veli)
41.İnci’nin Maceraları (Orhan Kemal)
42.Allı ile Fırfırı (Oğuz Tansel)
43.Tiryaki Sözleri (Cenap Şahabettin)
44.Keloğlan Masalları (Tahir Alangu)
45.Billur Köşk Masalları (Tahir Alangu)
46.Osmancık (Tarık Buğra)
47.Balım Kız Dalım Oğul (Ceyhun Atuf Kansu)
48.Falaka (Ahmet Rasim)
49.Bir Gemi Yelken Açtı (Ali Mümtaz Arolat)
50.Üç Minik Serçem (Necati Cumalı)
51.Memleket Şiirleri Antolojisi (Osman Atilla)
52.Ülkemin Efsaneleri (İbrahim Zeki Burdurlu)
53.Anılarda Öyküler (İbrahim Zeki Burdurlu)
54.Aldı Sözü Anadolu (Mehmet Önder)
55.Göl Çocukları (İbrahim Örs)
56.Miskinler Tekkesi (Reşat Nuri Güntekin)
57.Tanrı Misafiri (Reşat Nuri Güntekin)
58.Ötleğen Kuşu (Halil Karagöz)
59.Arılar Ordusu (Bekir Yıldız)
60.Yankılı Kayalar (Yılmaz Boyunağa)
61.Yürekdede ile Padişah (Cahit Zarifoğlu)
62.Serçe Kuş (Cahit Zarifoğlu)
63.Bir Küçük Osmancık Vardı (Hasan Nail Canat)

64. Tekerlemeler
65. Türkçede Deyimler
66. Türk Atasözlerinden Seçmeler
67. Türk Bilmecelerinden Seçmeler
68. Türk Ninnilerinden Seçmeler
69. Türkülerden Seçmeler
70. Türk Manilerinden Seçmeler

71. Küçük Prens (A. de Exupery)
72. Şeker PortakaIı (Jose Mauro de Vasconcelos)
73. 0liver Twist (Charles Dickens)
74. Alice Harikalar Ülkesinde (Lewis Carrol)
75. Gülliver’in Gezileri (Swift)
76. Define Adası (Robert Louis Stevenson)
77. Robin Hood (Howard Pyle)
78. Tom Sawyer (Mark Twain)
79. Ezop Masalları
80. Andersen Masalları I-II
81. Üç Silahşörler (Alexander Dumas)
82. La Fontaine’den Seçmeler (La Fontaine)
83. Pinokyo (Carlo Collodi)
84. 80 Günde Devr-i Alem (Jules Verne)
85. İnci (John Steinbeck)
86. Beyaz Yele (Rene Guillot)
87. Peter Pan (James Matthew Barrie)
88. Uçan Sınıf (Erich Kastner)
89. Yağmur Yağdıran Kedi (Marcel Ayme)
90. Ölümsüz Aile (Natalie Babbitt)
91. Yaşlı Adam ve Deniz (Ernest Hemingway)
92. Mutlu Prens (Oscar Wilde)
93. Şamatalı Köy (Astrid Lindgren)
94. Momo (Michael Ende)
95. Heidi (Johanna Styri)
96. İnsan Ne ile Yaşar (Leo Tolstoy)
97. Sol Ayağım (Christy Brown)
98. Hikayeler (Anton Çehov)
99. Değirmenimden Mektuplar (Alfonse Daudet)
100. Pollyanna (Elaanor Porter)

DİVAN EDEBİYATI SANATÇILARI

     13.yy’da Anadolu’da dini konularda yazan Sultan Velet Ahmet Fakih ve Şeyyad Hamza’yı görürüz.Bu yy’da din dışı konularda şiirler yazan ilk divan şairi olarak Hoca Dehhan-i görürüz.

HOCA DEHHANİ 

*13.yy’da yaşamıştır.Horasan Türklerindendir.

*İran edebiyatı etkisiyle din dışı şiirler yazdı.

*Divan edebiyatının ilk şairi olarak kabul edilir.

*Şiirlerinin en önemli teması aşktır.

*Farsa’ça bir Selçuk Sehnamesi yazdığı da söylenir.

SEYYİD NESİM (14.YY)

*14.yy’da tasavvuf alanında şiirler yazan Seyyid Nesim’i görürüz.

*Eserlerinde Azeri Türkçesini kullanmıştır.

*Dili oldukça sadedir.

*Şiirleri son derece liriktir

*Divanı vardır.Tuyuğları önemlidir.

AHMEDİ (14.YY)

*Din dışı şiirler yazmıştır.

*Şiirleri liriktir.

*İskendername adlı mesnevisi önemlidir.

     15’yy

     Anadolu dışın Ali Şiir Nevai Anadolu da ise Ahmed Paşa Necati Bey önemlidir.Süleyman Çelebi ise Vesiletün Necat isimli Mevlidini bu devirde yazmıştır.

ALİ ŞİR NEVAİ (1441-15019)

*Büyük bir devlet adamı ve büyük bir edebiyatçıdır.

*Türkçenin Farsça dan üstünlüğünü ortaya koymaya çalışmıştır.

*Muhakemet’ül Lügateyn adlı eserinde Türkçeyle Farsçayı karşılaştırarak Türkçenin daha üstün bir dil olduğunu söyler.

*Türk dil kurumunu kurmaya çalışmış ve bu amaçla şiirleri yazmıştır.

*Çağatay lehçesini kullanmıştı.

*5 Mesneviden meydana gelen hamse sahibidir.

*Düz yazıları da vardır.

*Eserleri:Mahzen’ül –Esrar (Sırlar Hazinesi) MantıkuıtTayr (Kuşların dili) İlk şairler tezkiresi olan Mecalisü’n-Nefais,Mizanül-Ezvan (Vezinlerin terazisi)

ŞEYHİ (1371-1431)

*Germiyanoğulları ve Osmanlı saraylarında bulunmuş devlet büyüklerine kasideler sunmuştur.

*Padişahtan aldığı tımarın verilmemesi üzerine hammameyi yazmıştır.İkinci Murat’a sunduğu söylenir.

*Harname dışında hüsrev ile şirin adlı mesnevisi vardır.

     16.yy

     Osmanlı devletinin siysi ve edebi olarak zirvede bulunduğu bir dönemdir.Bir çok ünlü şair yetişmiştir.

FUZULİ(1495-1431)  

*Divan edebiyatının en büyük şairidir.Kerbela’da yaşamıştır.Türbedarlık yapmış iyi bir eğitim görmüştür.

*Şiirlerin Azeri Türkçesi ile yazılmıştır,Dönemine göre dili sadedir.Gazel şairi olarak bilinir.

*Şiiri bir ilim işi olarak görür.İlimsiz şiiri temasız duvara benzetir.

*Şiirde tasavvuf önemlidir.

*Diğer önemli konu aşktır.

*İyi bir Medrese eğitimi görmüş ve çeşitli medreselerde müderrislik yapmıştır.

     17.yy

*Padişahlara ve ileri gelenlere yazdığı kasideleri ve hicivleriyle tanınır. 

EDEBİ SANATLAR

AKİS, AKROSTİŞ, CİNAS ,HÜSN-İ TÂLİL,ÎHÂM, İKTİBAS, İRSÂL-İ MESEL, İSTİÂRE, İSTİFHÂM, İŞTİKAK, KAT ‘, KİNÂYE ,       LEB DEĞMEZ, MECAZ VE MECÂZ-I MÜRSEL , MUAMMA-LÜGAZ, MÜBÂLAĞA, NİDÂ, RÜCÛ,  SEHL-İ MÜMTENÎ, SİHR-İ HALÂL, TECÂHÜL-İ ÂRİF, TELMÎH, TENÂSÜB, TEŞBÎH, TEŞHİS ve İNTAK, Tevriye, TEZÂD,

AKİS : Bir zekâ buluşu olan akis sanatı, bir mısraın ya da mısradaki kelimelerin yerlerini değiştirerek -tersinden okuyarak- aynı mânâyı veren ve birincisinin yansımasından ibaret olan yeni bir mısra yapmaktır. Zihinde cinasla aynı tesiri yapan bu sanat, güzel düzenlendiği takdirde sözün anlamını kuvvetlendirir. Bu sanat kelimelerin dizilişine göre ikiye ayrılır.  

   a- Tam Akis (Aks-i Tam) : Mısra ve cümledeki söz sırasını bir öncekinin tam tersi olarak düzenlemektir. Şair Nazîm’e ait aşağıdaki beyitler bu sanata güzel bir örnektir.

     Dîdem ruhunu gözler / gözler ruhunu dîdem

     Kıblem alalı kaşın / kaşın olalı kıblem

     Cennet gibidir rûyun / rûyun cennet gibidir

     Âdem doymaz sana / sana doymaz Âdem ( Yedi beyitlik bir gazeldir ve tamamı böyledir.) 

  b- Noksan Akis (Aks-i Nâkıs) : Akis sanatı yapılırken kelimelerin sırası değiştirildiği veya bazı ekleme ve çıkarmalar yapıldığı takdirde noksan akis meydana gelir.

     Cihânda âdem olan bî-gam olmaz

    Anunçün bî-gam olan âdem olmaz

                                                           Necâtî

    Eskiden vardım ben, şimdi hiçim ben

    Şimdi bir hiçim ben, eskiden vardım

                                                          Lütfi Bey

AKROSTİŞ : Mısraların baş harflerinin birleşmesi sonucu anlamlı bir kelime veya isim çıkacak şekilde şiir yazmaktır.

Divân edebiyatında teşvi, istihracub adlarıyla anılır. Eski Yunan ve Latin edebiyatlarında da vardır.

Nasıl ağlar hazan erince yapraklar

İntizar ile bî-mecâl sararıp düşerken

Hayâli kaplar ufku geçen yazın

Artık sâde hâtırası kalacaktır

Leylâklarda müteessir solan

 .

CİNAS : Yazılış ve söylenişleri -telaffuzları- aynı yada benzer fakat anlamları farklı olan iki kelimeyi şiirde bir arada kullanmak sanatıdır. Cinaslı kelimelerin bir ibârede (mırsa, beyit) kullanılmasına tecnîs denir. Cinas başarılı kullanıldığı takdirde güzel bir fikir oyunudur. ( Bu sanat kadîm edebiyatçılar tarafından neredeyse harfe kadar indirgenerek pek çok çeşitlere ayrılmıştır. Biz dersin çerçevesi gereği fazla detaya girmeyerek bu sanatı da ana hatları ile göreceğiz. Bu açıdan baktığımızda cinas şu gruplara ayrılır.)

A- Tam Cinas (Cinas-ı tam, Tecnîs-i tam) : Cinas yapılan kelimelerin dört yönden -ki buna vücûh-ı erbaa denir- uygun, aynı olması gerekir. 

      1- Cinası meydana getiren kelimelerin harflerinin,

      2- Harflerin sıralarının,

      3- Bu harflerin sayılarının,

      4- Bu harflerin ve harekelerinin aynı, uygun olması gerekir.

           Niçin kondun a bülbül

          Kapıdaki asmaya

          Be yârimden vazgeçmem

          Götürseler asmaya

Görüldüğü üzere hem yazılış, hem okunuş, hem harf sırası, hem sayı ve hem de hareke bu iki kelimede aynı.

Tam cinas; basit ve mürekkep (birleşik, karışık iki yada daha çok şeyden oluşmuş) olmak üzere ikiye ayrılır. 

   a- Basit Cinas : Bu tür cinaslar tek bir kelime ile yapılan cinaslardır. (Yani cinası oluşturan her iki kelime de tek bir parçadan oluşur. Yoksa sadece bir kelime ile cinas olmaz- en az iki kelime lazımdır.)

        Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç

        Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç

                                                         Yahya Kemâl

Geç : zaman bakımından

Geç : Geçmek fiilinden

          Eyleme vaktini zâyî deme kış yaz oku yaz

                                                       Sünbülzâde Vehbî

Yaz : mevsim

Yaz : yazmak fiili 

   b- Mürekkep (Bileşik, birleşik Cinas) : Cinaslı kelimelerden birisi iki kelimeden oluşmuşsa, bu tür bu tür tam cinaslara mürekkep cinas denir.

          Ey kimsesizler, el veriniz kimsesizlere

          Onlardır ancak el verecek kimse sizlere

                                                     Yahya Kemâl

          Zülfü sünbül haddi gül cânâneden düştüm cüdâ

          Kimse bilmez âh bir kim cânâ neden düştüm cüdâ

         Bir evde dü zen olsa düzen olmaz o evde

                                                          Keçecizâde Fuat Paşa 

   B- Yarı Cinas (Cinâs-ı gayr-ı tam) : Cinaslı kelimeler arasında tam cinasta belirttiğimiz dört yönden (vücûh-ı erbaa) herhangi bir uygunluk yok ise (harflerin yazılışının, sıralanışının, okunuşunun vs. aynı olması hususu) bu durumlarda yarı cinas meydana gelir ve vücûh-ı erbaadan her birinin olmayışına göre de adlar alır, gruplara ayrılır.

   1- Lâhik Cinas : Cinası oluşturan kelimelerde sadece bir harf bakımından uyumsuzluk-uygunsuzluk bulunan cinas türüdür.

         Sebâtı yok bu âlemin ana kim itimâd eder

         Ferah gelir terah gider terah gelir ferah gider

Terah : gam, keder, tasa

   2- Noksan Cinas (Cinâs-ı Nâkıs) : Cinas yapılan kelimelerde harflerin sayıları bakımından uyumsuzluk var ise noksan cinas meydana gelir. Bu tür cinaslar da harfin kelimenin başında, ortasında ve sonunda bulunmasına göre ayrı ayrı adlar alır. Biz genel bir iki örnek vereceğiz.

          Hâkimdi yerde ufka kadar uhrevî vakar

         Bir çeşme vardı her tarafından ziyâ akar

                                                    Yahya Kemâl

         Âni bir üzüntüyle rüyâdan uyandım

         Tekrar o alev gömleği giymiş gibi yandım

                                                       Yahya Kemâl 

   3- Muharref Cinas (Bozulmuş, Tahrif Olunmuş) : Eski harflerde Aynı şekilde yazılan fakat okunuşu (harekelenişi) uymayan, aynı olmayan kelimelerle yapılan cinas türüdür.

        Vasf-ı verd-i rûyun olmuştur bana vird-i zebân (Gül yüzünü anlatmak benim dilimde dua olmuştur).

Verd : gül

Vird : dua

   4- Mükerrer Cinas (Cinâs-ı Mükerrer, Cinâs-ı Müzdeviç ): Tekrar edilen cinas anlamındadır. Bir kelimenin son hecelerini taşıyan başka bir kelimeyi oan cinas olacak şekilde kullanmaktır.

         Vâiz nihânî çekmiş o hînâ-geri geri

         Eyler gelüp dükâna büt-i berberî berî

         Çıksa ne dem kabâ-yı hevâ-gün ile o mâh

         Pür-nûr eder bu kubbe-i nîlüferi feri

                                                   Şeyh Gâlip

Vezin : Mefûlü/Fâilâtü/Mefâîlü/Fâilü

Hînâ-ger : şarkı söyleyen, hânende, sâzende

Nihânî : gizli, gizlice

Dükân : dükkan

Berî : uzak,

Kabâ : elbise, kaftan

Hevâ-gün : hava, gökyüzü renkli ; hevâ : arzu, istek

Dem : zaman, vakit

Fer : ışık

HÜSN-İ TÂLİL : Bir olayı, gerçek sebebi dışında, sanatçının muhayyilesinden (hayâl gücünden) uydurduğu güzel bir sebebe bağlama sanatına hüsn-i tâlil denir. Bu sanatın esasını, bir olayın gerçek sebebini söylemeyerek (gizleyerek), bu gerçek sebep yerine hayâlî ve şâirâne bir sebebi geçirmek teşkil eder. Ancak hüsn-i tâlil olabilmesi için şair, bu gösterdiği sebebe kendisi de inanmış olmalı ve herhangi bir şüphe izine, ifadesine rastlanmamalıdır.

         Fevvâre ka’r-ı havza düşer şerm-sâr olup

         Baktıkça gülistânda hırâmân olan sana

Fevvâre : fıskiye

Şerm : utanma

Şerm-sâr : utangaç

(Fıskiye, gül bahçesinde gezinmekte olan sana baktıkça, utanarak havuzun derinliklerine düşer.) Şair burada, fıskiyeden fışkıran suyun havuzun derinliklerine düşmesine sebep olarak bahçede gezinen güzelden utanmasını gösteriyor. Yani, gerçek sebep olan yerçekiminin yerine, hayâlî ve şâirâne bir sebep olarak utanmayı gösteriyor.

        Hâk-i pâyine yitem dir ömrlerdür muttasıl

        Başını taştan taşa vurup gezer âvâre su

                                      Fuzûlî (Su Kasîdesi’nden)

(Su, senin (Hz. Peygamberin) ayağını bastığın torağa yetişmek için hiç urmadan ömür boyu başını taştan taşa vurarak gezmektedir.) Burada, suyun ­özellikle nehir sularının- coşku içinde taşlara çarpa çarpa akışı hususu farklı ve güzel bir sebeple anlatılmıştır.

        Bâğa, sen serv-i revânı bir kadem bassın diyü

        Hayli döküldü, saçıldı yoluna berk-i hâzan

                                                             Bâkî

(Sonbaharın gelişi tabîî bir olaydan güzel bir sebebe bağlanmıştır.)

        Renk aldı özge âteşimizde, şarâb u gül

        Peymâne söylerim bunu, gülzâr söylesin

                                                 Yahya Kemâl

(Bu örnekte de şair, şarap ve gülün kırmızı rengini, kendi içindeki ateşten aldığını söyleyerek gerçek sebebi yok sayıyor ve yerine şâirâne ve hayâlî bir sebebe koyuyor.)

   Şibh-i Hüsn-i Tâlil (hüsn-i tâlil benzeri, hüsn-i tâlil gibi) : Hüsn-i tâlil sanatı daima kesinlik taşır. Yani gerçek sebebin yerine geçirilen hayâlî sebep şüphe edilmeden söylenir. Bir diğer ifadeyle şair getirdiği (söylediği) hayâlî sebebe gerçekten inanmış olmalıdır. Şair, ortaya koyduğu hayâlî sebepten şüphe duyuyorsa, bu durumda tam bir hüsn-i tâlil olmaz, onun yerine hüsn-i tâlîl benzeri demek olan “şibh-i hüsn-i tâlîl” meydana gelmiş olur. (Şibh : benzeme, benzeyiş, benzer). Bu sanatı ele veren sanatların başında şüphe ve soru bildiren edat, kelime ve kelime gruplarının bulunması gelir. Acep, ve benzeri, meğer, sanki, galiba vb.

        Müzeyyen oldu, reyâhîn bezendi bâğ-ı çemen

          Meğer ki bâğa haber geldi yârdan bu gece

                                                           Ahmedî

Reyâhin : reyhânlar, fesleğenler

Hüsn-i tâlil var: Baharın gelmesine sebep yârdan haber gelmesi ve bu sebeple bağın süslenmesi, yâre hazırlanması. Ancak bu şâirâne sebepte bir şüphe, tereddüt vardır. Dolayısıyla şibh-i hüsn-i tâlil var.

       Sâkin ü sâkit olan her zerresinde yok hayât

         Gâlibâ hâmûş u mevt olmuş bu yerde kâinât

Sâkit : sessiz, susmuş

Sâkin : sessiz; iskân etmiş olan, oturan

(Bir kış tasviri söz konusu. Şâirâne bir sebep var ancak bu sebepte bir tereddüt var.)

Ateşten kızaran bir gül arar da

Gezer bağdan bağa çoban çeşmesi

Ey sevgili sen bu ilden gideli

Yaprak döktü ağaçlar, coştu gökyüzü

Tarihini aksettirebilsin diye çehren

Kaç Fatih’in altın kanı mermerle karışmış

ÎHÂM (Îyhâm) : İki ya da ikiden fazla anlamı olan bir kelimeyi bir mısra ya da beyit içinde bütün anlamlarını kastederek kullanma sanatıdır. Ancak bu yaparken beytin genel anlamıyla, kelimenin çeşitli anlamları arasında yakın bir ilgi kurmak gerekir.

Îhâmın kelime anlamı vehme, şüpheye, kuruntuya, tereddüde düşürmektir. Yani şair kelimeyi öyle kullanır ki okuyucu o kelimenin bütün anlamlarıyla şiiri anlayabilir, anlamlandırabilir. Dolayısıyla; okuyan, şair bu kelimeyi acaba hangi anlamda kullandı diye tereddütte kalabilir yada her okuyucu o kelimeyi (îhâm yapılan kelimeyi) şairin kendi anladığı anlamda kullandığını vehmeder, düşünür.

         Her gelen rind kanar zevke bu mecliste Kemâl

           Cânib-i rahmete son çektiği sâğarla döner

                                                                      Yahya Kemâl

Sâğar : kadeh

Beyitte geçen “kanar” kelimesinde îhâm sanatı vardır. Zira kelimenin aldanmak ve doymak, kanmak şeklinde iki anlamı vardır ve beyit bu iki anlamın hangisiyle açıklanırsa açıklansın anlamlı olur.

“Kanar” kelimesini “aldanmak” anlamında alırsak beytin anlamı şu şekilde okur : “Kemâli, her gelen rind bu mecliste zevke aldanır ve rahmet tarafına, son çektiği kadehle döner.”

“Kanar” kelimesini “kanmak ve doymak” anlamında aldığımızda ise beytin anlamı şu şekilde olur : “Kemâl, her gelen rind bu mecliste zevke doyar, kanar (ve) rahmet canibine son çektiği kadehle döner.”

         Her ne dem lutf eyleyüp bezmi müşerref eylesen

           Ehl-i bezm ayağına yüz sürmeğe âmâdedir.

Bu beyitte îhâm sanatı “ayak” kelimesi ile yapılmıştır. Ayak, hem bacağın “bilekten sonraki kısmı” hem de “kadeh” anlamındadır. Bu iki anlam da beytin genel anlamıyla uyumludur.

Ayak kelimesini “bacağın bilekten sonraki kısmı” anlamında alırsak beytin anlamı şu şekilde olur : “(Ey sevgili) Ne zaman lutf edip içki meclisine şeref versen, oradakiler senin ayağını öperek saygı göstermek için (ayaklarına kapanmak için) (hazır) beklemektedirler.” (Kelimeyi bu anlamda aldığımızda hitap sâkiyedir. Zirâ ayak sâkiye ait bir organdır.)

Ayak kelimesini “kadeh” anlamında aldığımızda ise beytin anlamı şu şekilde olur: “Ne zaman lutf edip içki meclisine şeref versen oradakiler senin getirdiğin kadehe ?? senin içinde bulunduğun kadehe yüzlerini sürmek için hazır beklemektedirler.” (burada kelime kadeh anlamında alındığı için hitap hem sakiye hem de kişileştirme (teşbîh) yoluyla şarabadır.)

         Taştîrimiz bu râyede az çok bahâ bulur

           Bâkî kalır sahîfe-i âlemde âdımız

                                                                Bâkî

Bâkî : Şair Bâkî; sonsuz, ebedî

taştîr : Besleme; bir başka şaire ait bir gazelin her beytinin arasına aynı vezin ve kafiye üçer mısra eklemek.

BAZI NOTLAR :

Îhâm sanatını, kendisi ile benzerlikler gösteren tevriye ve kinâye sanatları ile karıştırmamak gerekir.

 Îhâm sanatında kelimenin gerçek anlamları üzerinde durulur ve beyitte ikisi de anlamlıdır. Tevriye sanatında iki gerçek anlamlı ama uzak anlam kastedilir.

Tevriye sanatı da îhâm sanatı gibi kelimenin iki gerçek anlamı üzerine kurulur ancak tevriyede kelimenin uzak, dolaylı anlamı kastedilir. Îhâmda ise anlamların ikisi de yakın anlamlıdır ve şiire, beyte uyar.

Îhâmı kinâyeyle de karıştırmamak gerekir. Çünkü kinâyede kelimenin birkaç gerçek alamı değil, gerçek ve mecazlı anlamı bir arada kullanılır ve özellikle mecazlı anlamı kastedilir.

Îhâm-ı Tenâsüb : Birkaç anlamı olan bir kelimenin dize yada beyit içinde kastedilmiş yada vehmedilmiş -ki buna diğer başka bir kelimeyle işaret vardır- söylenmemiş anlamıyla, öteki kimi kelimeler arasında anlam ilgisi kurmaktadır. Bu sanat adından ve tanımından da anlaşılacağı gibi îhâm ile tenâsüp sanatının birleşmesiyle olur.

        Mihr solmazsın bana rahm eylemezsin bunca kim

        Sâye tek sevdâ-yı zülfün pây-mâl eyler beni

                                                                                Fuzûlî

 Beyitte “mihr” kelimesinin sevgi anlamı beytin genel anlamıyla ilgilidir. Zirâ sâye-i zülfün derken senin saçının gölgesi şeklinde sevgili muhataptır. Fakat “mihr”in bir de güneş anlamı vardır ve kastedilmemiştir. Sâye (gölge) sözcüğüyle de “mihr”in güneş anlamının ilgili olması îhâm-ı tenâsüb sanatını doğurur

İKTİBAS : Nazım ve nesirde ifadeye denk düşürerek Ayet ve Hadis kullanmaya iktibas denir. Kullanılış yönüyle “İrsal-i Mesel” ve “Tazmin”e benzer. Aralarındaki fark, kullanılan söz­lerin değişik olmasıdır. Ayet ve Hadis kullanma sözün anlamını güç1endirir.İleri sürülen sözlerin doğrulunu kabul ettirmek için Ayet ve Hadis örnek gösterilir.

          “Leyse Iil-insan-ı mâ seâ” derken Hüda;

            Anlamam hiç meskenetten sen ne beklersin daha;

                                                                           Mehmet Akif Ersoy

  Meskenet : miskinlik, fakirlik, beceriksizlik

  “Leyse lil-insan-ı illa mâ seâ” sözü ayettir. ve anlamı: İnsan istediği şeyi çalışmakla elde eder.

          Nehy-i  ma'ruf emr-i münker”dir gezen meydanda bak

           En metin ahlâkımız, yahut, görüp aldırmamak.

                                                                           Mehmet Akif Ersoy

  “Nehy-i ma'ruf emr-i münker” ayetinin anlamı şöyledir: “İyiliği yasak ederek, kötülüğü emretme.

          Erişdi canib-i Hak’dan kulağıma nâgâh

             Nidâ-ı “Eşhedu en-lâilâhe illallah”

                                                                          Aşıkî

  “Eşhedu en-lâilâhe illallah” ayettir ve anlamı şöyledir: Şahitlik ederim ki Allah’tan başka başka İlah yoktur. 

İRSÂL-İ MESEL ( Örnek, misal getirme) : Yazılı ve sözlü anlatımda bilhassa şiirde ifade edilen düşünceyi ispat etmek, pekiştirmek yada daha etkili kılmak maksadıyla meşhur bir sözü yada vecizeyi söyleme, kullanma sanatıdır. Bu sanat özellikle muhatabı ikna etmek maksadıyla yapılır ve kullanılan atasözü ve vecizeler Türkçe’nin yanı sıra Farsça veya Arapça da olabilir.

          Kirpikleri uzundur yârin hayâle sığmaz

          Meşhur bir meldir “Mızrak çuvala sığmaz”

                                                                          Hevâî

mesel : Örnek, benzer, numune; anlamlı ve dokunaklı etkili söz; ahlâka yararlı hikâye

darb-ı mesel : Atasözü

Sevgilini kirpikleri öyle uzundur ki hayâle bile sığma hâyâl dahi edilemez. Meşhur bir atasözü dür ; Mızrak çuvala sığmaz.

          Ey güzellik göğüne hurşid olan yakma bizi

          Yerde kalmaz çün bilirsin dûd-ı âhı kimsenin

                                                                                 Necâtî